O poszukiwaniach zabytków - w kontekście planowanych zmian w ustawie

Obecnie obowiązujące w Polsce prawo zezwala na poszukiwania zabytków za pomocą urządzeń technicznych, w tym najbardziej popularnego – wykrywacza metali. Oczywiście po uzyskaniu zgody wojewódzkiego konserwatora zabytków, a z tym bywa już różnie. 
Planowane przez Ministerstwo Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Sportu zmiany mają ograniczyć prowadzenie poszukiwań przynajmniej na stanowiskach archeologicznych oraz na innych obiektach zabytkowych. Ale przy okazji wprowadza się dla poszukiwaczy nagrody i to dla tych, którzy prowadzą je za pozwoleniem konserwatora! 
Z jednej strony rozumiem, że tym sposobem Ministerstwo chce wpłynąć na poszukiwaczy, aby występowali o pozwolenia, ale z drugiej strony nie mogę oprzeć się wrażeniu, że państwo staje się „paserem”. Ujęłam wyrażenie: „paserem” w cudzysłów, ponieważ nie wiem, jak nazwać kogoś, kto nagradza, ale de facto odkupuje coś, co z mocy prawa do niego należy? 
Bardzo karkołomna to kombinacja, która może mieć złe konsekwencje dla archeologii. Pisał o tym m.in. SNAP: o realnym zagrożeniu, że poszukiwania staną się działalnością komercyjną o zyskach gwarantowanych przez państwo; o realnym zagrożeniu legalizowania zabytków, które pozyskano z nielegalnych poszukiwań, w tym „legalizowanie” ich w miejscu, w którym np. nie zostały znalezione, czyli tworzenie pozornych stanowisk archeologicznych; o realnym zagrożeniu paraliżu urzędów konserwatorskich, skoro każdy, żądny nagrody poszukiwacz będzie musiał fakt znalezienia zabytku archeologicznego zgłosić do urzędu w ciągu 14 dni – a w ślad za nowelizacją nie idą dodatkowe środki finansowe, np. na zatrudnienie dodatkowych osób.
Wydaje się, że prowadząc rozmowy z poszukiwaczami Ministerstwo zagoniło się w „kozi róg”. Nie chciałoby – zgodnie ze złożonymi ponoć poszukiwaczom obietnicami – zbytnio ich ograniczać, a jednak musi, zatem w „nagrodę” dostają możliwość „zarobkowania”. 
Straszne to!
Zadajmy sobie więc pytanie: czy w ogóle mamy obowiązek zezwalać w naszym kraju na prowadzenie poszukiwań zabytków za pomocą urządzeń technicznych osobom nie zajmującym się tym zawodowo?
Polska ratyfikowała Konwencję o ochronie dziedzictwa archeologicznego, tzw. Konwencję Maltańską. Skoro ją ratyfikowała, to musiała zostać sprawdzona jej zgodność z Konstytucją RP. A w Konwencji wyraźnie zostało zaznaczone, że jej Strony zobowiązują się uzależnić od specjalnego wcześniejszego upoważnienia użycie wykrywaczy metalu oraz jakichkolwiek innych środków i metod wykrywania w poszukiwawczych pracach archeologicznych, jeżeli jest ono przewidziane przez prawo wewnętrzne danego państwa (Art. 3 Konwencji). Oczywiście zapis ten dotyczy również prowadzenia badań archeologicznych, ale tu kontrowersji nie ma – archeolog bez pozwolenia konserwatorskiego w teren nie wyjdzie. 
Zatem – czy nasza Konstytucja zapewnia ludziom niezbywalne prawo do prowadzenia poszukiwań zabytków? 
Nie znalazłam takiego zapisu.
Natomiast Art. 5 Konstytucji głosi, że: „Rzeczpospolita Polska strzeże niepodległości i nienaruszalności swojego terytorium, zapewnia wolności i prawa człowieka i obywatela oraz bezpieczeństwo obywateli, strzeże dziedzictwa narodowego (podkreślenie moje) oraz zapewnia ochronę środowiska, kierując się zasadą zrównoważonego rozwoju”.
W przypadku poszukiwaczy nie powoływałabym się na Art. 6 Konstytucji traktujący m.in. o równym dostępie do dóbr kultury, bo wszyscy dobrze wiemy, że zbyt wiele zabytków ukrywają, o czym Forum pisało w swoim liście do władz, lub nimi handlują. Ja na przykład nie mam dostępu do zabytków, które choćby wymieniamy na FB Forum. Ba, większość archeologów nie miała do nich dostępu – zatem nasze prawa zostały ograniczone, także te wynikające z Art. 73 Konstytucji, czyli wolności badań naukowych.
Nie jestem w stanie zrozumieć, dlaczego Ministerstwo wprowadza tak kontrowersyjne, a na dodatek kosztowne dla państwa rozwiązania. Przecież poszukiwacze wszem i wobec przekonują, że jest to hobby i pasja. Byłby to chyba pierwszy w świecie przypadek, gdy państwo finansuje swoim obywatelom uprawianie hobby.

Alina Jaszewska

Zmiana ustawy 2021

W przemyśleniach nad zmianami prawa uprzedziło nas Ministerstwo Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Sportu, które właśnie ogłosiło konsultacje w odniesieniu do zmiany ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami oraz niektórych innych ustaw: legislacja.rcl.gov.pl.
Termin konsultacji mija 11 sierpnia 2021 roku.
Copyright ©2021 Otwarte Forum Archeologiczne, Wszelkie Prawa Zastrzeżone.
Ta strona może korzystać z Cookies.
Ta strona może wykorzystywać pliki Cookies, dzięki którym może działać lepiej. W każdej chwili możesz wyłączyć ten mechanizm w ustawieniach swojej przeglądarki. Korzystając z naszego serwisu, zgadzasz się na użycie plików Cookies.

OK, rozumiem lub Więcej Informacji
Informacja o Cookies
Ta strona może wykorzystywać pliki Cookies, dzięki którym może działać lepiej. W każdej chwili możesz wyłączyć ten mechanizm w ustawieniach swojej przeglądarki. Korzystając z naszego serwisu, zgadzasz się na użycie plików Cookies.
OK, rozumiem